Enkele weken geleden twitterde ik dat tijdens een goede gereformeerde kerkdienst opeens allerlei missionaire gemeentestichtings puzzelstukjes van oa @theoplezier, @mjschuurman. @akkertje en vele anderen in elkaar vielen.
Vandaag begin ik met puzzelen door eerst de stukjes op het bord te leggen. Ik hoop aan de eind van de rit de oplossing van de bewuste zondagmorgen te kunnen reproduceren. Een soort missionaire puzzel voor nieuwe vormen (fresh expressions) van kerk die ontstaan in vriendschap met de oude kerk (mixed economy).
De puzzel stukken zijn erg divers, het uiteindelijke beeld dat erdoor ontstaat is chaotisch. Alle punten zijn qua titel als stelling geformuleerd, daarmee doe ik geen recht aan de werkelijkheid. Daarom voeg ik enige uitleg toe, verdere discussie voeren we in de comments en latere posts. Verder nodig ik ieder uit om puzzelstukken toe te voegen tot een volledig overzicht.
- Emerging is niet meer. Emerging bestaat misschien nog in de beleving van niet-emergers maar in Nederland zijn de verschillende betrokkenen doorgereisd op hun missionaire ontdekkingstocht. De verschillende projecten bleken om een veelheid van redenen niet levensvatbaar. Orientatie is nu richting neomonastiek/contrastgemeenschap danwel openspace omgeving.
- Emerging was weinig meer dan missional+. Terugkijkend ging emerging over het algemeen bewuster om met cq verder in contextualisatie naar postmodern/postchristelijk. Daardoor gingen emergers soms buiten de theologische kaders die ze mee hadden gekregen vanuit de (vooral gereformeerde/protestantse) orthodoxie. Daardoor kwamen emergers rond de eeuwisseling wel eens buiten de bestaande kerken te staan. Het theologische stokje wordt nu overgenomen in missionaire marges van gevestigde geref. kerken en PKN. Evangelisch/charismatisch doet in dezen minder mee.
- Missional bereikt niet vaak de doelgroep Veel te veel gemeentestichtingen cq missionaire gemeenschappen bereiken vooral mensen met eerder (culturele) blootstelling aan christelijke verhaal. Dat is niet wat de meeste projecten beoogden
- Gemeentestichting is niet vaak duurzaam Inzet van fulltime danwel meerdere parttime theologische professionals, huur van locaties samen met opstart periodes tot 10 jaar maken projecten kostbaar en kwetsbaar.
- Contextualisatie naar postmodern/postchristelijk is zeldzaam Erg weinig gemeentestichtingen zijn in staat om een contextualisatie naar de 21ste eeuw in Nederland bewust en weloverwogen te ontwikkelen en uit te voeren. En daarmee ook de (respect)volle confrontatie aan te gaan met de eigen ‘moeder’ traditie.
- De samenkomst is niet neutraal In de samenkomst van de gemeente worden de verhalen verteld, de rituelen gevierd en de gewoontes geoefend waardoor de gemeenschap zich (her)örienteert op God en het Koninkrijk. Dat is geen neutraal terrein waar iemand kan kennismaken met het verhaal van God zonder de nodiging/klem/het oordeel ervan te ervaren , iets wat erg lastig is voor postchristelijke zoekers in de 21ste eeuw.
- Rituelen en gewoontes veranderen mensen Navolging van Christus is niet als eerste een logisch gevolg van een rationele keuze. Navolging is veel eerder onderdeel worden van een verhaal door deel te nemen aan rituelen en gewoontes
- Tradities en belijdenissen doen er toe De christelijke gemeenschap van alle tijden en plaatsen heeft een waaier aan tradities gevormd en haar geloof in historische documenten vastgelegd. Wie deel wil uitmaken van die gemeenschap zal zich altijd daar op moeten reflecteren en zich daar tegenover moeten verantwoorden.
- Gemeentestichting leidt tot spanning in denominaties De emerging churches ontstonden vanuit worsteling met bestaande denomitaties, ook de meeste andere projecten worstelen (soms hevig) met de ‘moederkerk’. Bijvoorbeeld, de CGK en GKV kennen bij tijd en wijle worstelingen vanwege hun eigen projecten.
- Christelijke gemeenschap is contrastgemeenschap De christelijke gemeenschap is geroepen om in contrast met de wereld waarin zij geroepen is, de roep uit te laten van de hoop op een herstelde wereld.
- Migrantenkerken zijn niet relevant buiten hun context De migranten kerken zijn van groot belang voor hun eigen context maar hebben weinig te bieden voor de blanke niet-christen. Dat ze gezien worden als hoopvolle belofte voor Nederlandse kerken zegt vooral veel over de fatalistische melancholie die menig kerk beheerst.
- Missionair-zijn dringt vrijwel nooit door tot in structuur van gemeente. Ondanks alle goede woorden en zeer forse inzet om missionaire gemeenschappen te vormen vanuit bestaande gemeentes, blijkt het moeilijk om daadwerkelijk dit te verankeren in een andere structuur van de gemeente.
- Christelijke gemeenschap is sociale scheppingsdaad met het oog op Gods Koninkrijk De kerk is zowel vanuit de hemel als vanuit de aarde: De sociale structuur van en voor de mensen die buigen voor de Koning.
- Neo-monastiek en open-ruimte als nieuwe ontwikkel richtingen voor gemeentestichting Twee ontwikkelrichtingen die ieder en eigen richting op gaan in reactie op de missional- en emerging worstelingen.
- Het platteland loopt achter Gemeentestichting vindt vooral plaatst in de grote en middelgrote steden. De geheel eigen plattelands context heeft tot nu toe te weinig aandacht gekregen.
- Social gospel was zo gek nog niet De orthodoxie in Nederland heeft te lang een evangelie van woorden verkondigd en is nu (te laat?) met een inhaalslag bezig.
- Incarnatie, incarnatie en nog eens incarnatie Dat incarnatie noodzaak is en een kritische succesfactor hoeft gelukkig tegenwoordig geen betoog mee.
- Keep It Simple Stupid Onafhankelijk van de ecclesiologische voorkeuren geldt het KISS principe voor vrijwel alle gemeentestichting.
- PRINCE2 is zo gek nog niet Vrijwel alle gemeentestichting is projectmatig gezien van deplorabele kwaliteit.
- Missionaire innovatie zit niet in het centrum Alle kerkelijke studiecentra, -programma’s, -adviseurs en -trainers lopen ten minste 10 jaar achter op de missionaire innovatoren (en dat hoeft geen probleem te zijn!)
- Goede relatie tussen kerkelijk centrum en -marge is van strategisch belang De relatie is tactisch/operationeel niet cruciaal (financieel infuus is ongezond) maar voor de doorwerking en ‘kerkelijke legitimatie’ wel erg waardevol.
- De 21ste eeuw is niet alles Soms wordt er geroepen dat de vaag-religieuze velden NU rijp zijn om te oogsten. Helaas, ze zijn even rijp als de voorgaande 20 eeuwen én ook even rotsachtig. Onze na-moderne en na-christelijke tijd levert wél nooit eerder voorgekomen kansen en uitdagingen.
- De 21ste eeuw is wél anders De wereld kerk heeft geen enkele ervaring met een na-moderne en na-christelijke context. Wie denkt dat Afrika/Azië/Zuid-Amerika of zelfs USA hierin een helpende hand kunnen bieden moet zich afvragen of ónze initiële missionaire inbreng tijdens de koloniale periode zo waardevol was. Een gelijkwaardige broeder/zusterband daarintegen zal een zegen zijn.
- Contextualisatie, contextualisatie en nog eens contextualisatie Het evangelie dat we van de babyboomers overgeleverd hebben gekregen was een zeer specifieke contextualisatie daarvan in een christelijke- en moderne samenleving. Binnen de broederband van de kerk van alle tijden en plaatsen zullen we gewoon het wiel van evangelie opnieuw moeten uitvinden omdat onze wereld na-modern en na-christelijk is.
Komende weken ga ik proberen om hier een puzzel van te leggen die een bruikbaar model zou moeten opleveren voor een mixed-economy van nieuwe uitdrukkingen van kerk samen met de bekende denomitaties. Graag zou ik dat samen met jullie doen!
Deze puzzelstukken moeten volgens mij ieder een plekje hebben in de missionaire puzzel voor het huidige decennium.De lijst is ongetwijfeld nog niet compleet of voldoende systematisch. Commentaar en toevoegingen zijn welkom!
Leuke lijst Nico-Dirk! Herken veel punten. De uitdaging zit m.i. in vanuit eigen identiteit open durven zijn.
Zou het leuk vinden om je gedachten weer eens face to face te horen.
Interessant artikel! Bij punt 15 moest ik meteen denken aan het westland-netwerk.nl als voorbeeld van het platteland.
westlandnetwerk is idd een mooi project! Eigenlijk zou ik dat in een tussen categorie willen plaatsen. Het Westland ligt onder de rook van zowel Den Haag als Rotterdam, en is mogelijk nog ver verwijderd van Loppersum, Oostermeer, Nunspeet of Vroomshoop.
What’s in a name. Contrastgemeenschappen en ‘open space’-initiatieven worden elders gewoon onder emerging geschaard. Als het goed is, is emerging altijd een transitiefase.
Verder een helder lijstje, maar (helaas) weinig hoopgevend. Ik ben benieuwd hoe je de puzzel gaat leggen.
In het aankomende festschrift voor het emeritaat van Eddie Gibbs, heeft de redacteur (Ryan Bolger) ons als auteurs gevraagd of we het OK vinden als we ‘emerging’ vervangen ‘fresh expressions/new expressions’. Ook heb ik de #emergingchurch op twitter een paar dagen zitten volgen. Vandaar dat ik denk dat de term passé is, en dat boeit vooral de mensen die tégen EC zijn, hun ‘vijand’ is nu nl verdwenen. Recent heeft “het zoeklicht” nog aandacht aan “Ploeteren en Pionieren” gegeven, een beter bewijs dat het over is kun je niet krijgen
Ik krijg al hoop als ik zie hoe de scheuren in de verschillende kerkstructuren al maar groter worden
Dan kunnen we straks nl mooie dingen doen!
Wat mij betreft inderdaad in de tussencategorie…
Ben idd ook erg nieuwsgierig. Maar ook nog hoopvol! Hoop vooral dat er een werkzame en sterke band mag ontstaan tussen nieuwe initiatieven en ‘gangbare’ kerken. Nieuwe monastiek biedt wellicht die kans. Denk graag mee…
Hey, ND. Knap overzicht van wat er nu speelt. Puzzelen begint inderdaad met uitlegggen van de puzzelstukjes. Dat doe je hier heel mooi. Maar je wijst ook al een richting. De puzzelstukjes zijn dus nogal ongelijksoortig, want bevatten zowel analyses, als waardeoordelen, als suggesties. Help je graag om verder te puzzelen. Overigens doet niet alleen gereformeerd-evangelisch er minder toe. Heb ook het idee dat de tegenstelling liberaal-orthodox van minder gewicht wordt.
Martijn
De lijst is inderdaad niet systematisch, dat zou later nog eens kunnen. Vooralsnog ga ik er vanuit dat deze aanpak iets ‘intuïtiever’ is en daarmee dichter bij dagelijkse praktijk ligt. Deze puzzel nodigt wél uit tot reflexie en dwingt je bijna om iteratief te zijn.
Het verzachten van de liberaal-orthodoxe tegenstelling is inderdaad een punt dat ook best genoemd mag worden.
Vind punt 6 intrigerend: Als dat zo is, dan maar weer minder nadruk op laagdrempelige samenkomsten, en eerst informatie verstrekken op “neutrale” wijze? Evangelisatie maar weer via vrijblijvende foldertjes…?
En mijn meer cynische kant: Het evangelie is niet neutraal. Als zoekers alleen maar uit de voeten kunnen met neutraal, hebben we een probleem. Ze kunnen dan niet meer wezenlijk bereikt worden.
punt 6 is inderdaad heel spannend! Hier zit nog een heleboel achter dat we hopelijk uit kunnen diepen, er zit ook potentieel veel spraakverwarring: laagdrempelig impliceert volgens mijn niet ‘neutraal’ maar de facto vaak weer wel
Het ‘niet meer wezenlijk bereikt kunnen worden’ baart mij ook echt zorgen. Want het evangelie is inderdaad niet neutraal!
Goedemiddag Nico-Dirk,
). Dat missional vaak niet de doelgroep bereikt (3) is een goede les voor de toekomst. Dat het duur is en niet duurzaam (4) kunnen we dan vast agenderen voor de synode van 2018 
. Dat het spanning oplevert (9) geloof ik gelijk, al kan ik me daar in PKN-verband toch minder van voorstellen: het feit dat er eindelijk eens iets anders gebeurt dan krimp, zal veel pijn goed maken, denk ik. Het raakt wat je schrijft over de migrantenkerken (11): hoe vaak die al niet als hoopvol voorbeeld geklonken hebben, dat zou inderdaad wel eens meer over de PKN kunnen zeggen dan over die kerken. Ook (21) over centrum en marge zit in de technische hoek: ik merk wel dat het thema “legitimatie” een belangrijke rol speelt, ook bij de nieuwe initiatieven bij ons in de regio (dat het “mag” en in de krant komt zonder modder lijkt me hoopvol en belangrijk).
Pamflet-theologie! Ik heb er wel plezier aan beleefd. Ik reageer als predikant binnen de PKN, op het Friese platteland. Ik zoek naar de winst voor het missionair-zijn van onze gemeente. Om door je 24 punten heen te komen ben ik gaan clusteren:
1. Verhelderen: waar je statement over navolging (7) op doelt is me niet helemaal helder. Het klinkt als belonging gaat voor believing, maar ik zou me kunnen voorstellen, dat je iets anders bedoelt. Met (19) geef je vermoedelijk enig inzicht in je eigen werk, het gaat over een management-model en ik vraag me af, waar wil je heen? Soms lees ik er wel eens iets over management en het is altijd leuk, maar hoe kan het helpen?
2. Te onbekend om veel over te kunnen zeggen: er is mij als PKN’ er toch ook echt heel wat ontgaan in de voorbije jaren: het hele gebeuren met gemeentestichting moet bij ons nog beginnen (er staat ons nog wat te wachten
3. Verleden tijd: emerging is niet meer (1, 2). Een lastige maar terechte constatering. De Spirit was goed, de uitwerking voltrekt zich nu langs andere sporen (missional) en zo zij het. Op dit moment merk ik in mijn studieverlof ook dat als je er iets actueels over lezen wilt, dat je overal terecht kunt (missional church, total church, fresh expressions), maar niet bij emerging churches). Wat me ook nog bezig houdt is (16): m.n. bij de lezing van Brian McLaren in mei ’11 in Diemen heb ik me zitten afvragen of ik hier niet zat te kijken naar de inhaalslag van evangelicalen en gereformeerden hoe zij nu de sociale implicaties van het evangelie (evt.) gaan verwerken. Of “contrastgemeenschap” ook een nieuwe denkrichting is kan niet beoordelen, “open space” onttrekt zich volledig aan mijn zicht.
4. De kracht van kritiek: ik heb de indruk dat Dekker in Marginaal en Missionair een snaar geraakt heeft door gemeentestichting af te wijzen. Het gesprek daarover zal nog wel even doorgaan, maar duidelijk is al wel dat we er als kerk niet naief aan zullen beginnen. Er is al heel veel voor ons gedaan en dat verplicht ons ook (6, 8, 22). We staan in veel opzichten niet op onontgonnen grond.
5. Perspectief voor PKN: je veronderstelt dat “incarnatie” nou wel in het hart van het gemeentestichtingswerk zit (17). Maar juist daar begint de lange weg: hoe krijg je dat nu in het hart van het missionaire werk (12) van de lokale gemeente: onmogelijk lijkt het me niet, dat een gemeente missionair wordt. Daar blijft wel mijn grote verlangen zitten. Wat daarbij niet helpt is dat het in het gen van protestanten zit om “aan zending en missie te doen”: alles wat gemeentes vanuit het landelijk aangereikt krijgen zit op dat niveau: op het doe-niveau (20). Overigens was ik laatst bij een bezoek aan de PTHU wel verbaasd over waar men zich zo al op orienteert: m.n. de impulsen vanuit Engeland worden hoog gewaardeerd, en ik moet zeggen: het is ook inspirerend om te lezen. Dus stap 1: incarnatie in het centrum van het missionaire werk. Bij 5 raak je ook een goede snaar: wat betekent je verbinden aan een postmoderne cultuur? Ik moet zeggen dat ik er van schrok hoe weinig ik tot nu toe daarover in kerkelijke beleidsplannen heb gevonden en het was me nog niet eens eerder opgevallen. Stap 2 zou dan ook iets moeten worden van: verbinden (netwerkgemeenschap zijn) en bewaren (contrastgemeenschap zijn (10)). Als predikant op het platteland ben ik natuurlijk ook heel blij met (15) en dat lijkt me een mooie derde stap: missionaire vernieuwing op het platteland.
Lekker puzzelen maar. Wim Stougie
Ha Nico-Dirk,
Mooie opsomming! De meeste punten herken ik wel.
* Eén aanvulling die ik nog niet terugzie: volgens mij zit serieuze gemeenstestichting nog in de opstartfase. Veel kerkgenootschappen zijn er pas een paar jaar mee bezig. En ik put hoop uit de start van de werkgroep ‘missionaire gemeenschapsvorming’. Ik zie dat mensen daar degelijk én relationeel bezig zijn met elkaar, en hoop dat van daaruit gedegen kennis, training en begeleiding gaat ontstaan, omdat gemeentestichting gewoon echt ingewikkeld en taai is. De toon van je post is voor het meerendeel toch weinig hoopvol rond gemeentestichting, maar ik hoop dat hieruit een fundament mag ontstaan voor verdere ontwikkeling (b.v. rond contextualisatie en projectmanagement).
* Zelf vind ik je punt 4 nog voorbarig (gemeentestichting is niet vaak duurzaam), om twee redenen: 1) je benoemt nu één specifieke aanpak van gemeentestichting, die lang niet alles omvat en 2) volgens mij zijn er weinig data bekend. Los daarvan: dat een flink deel van de initiatieven niet slaagt hoort bij het pionierende, experimentele karakter (al is er ook een hoop onkunde m.i.). Ik vind het niet gek of fout als 60% niet zou slagen, maar jouw punt 4 lijkt een veel groter ‘mislukt’-percentage te veronderstellen?
* Bij punt 14 noem je neo-monastiek en open ruimte als dé ontwikkelingsrichtingen. Ik ben daarvan nog niet overtuigd, hoewel van beiden ongetwijfeld te leren valt. Maar initiatieven als Stroom, het Westland-netwerk en alle initiatieven rond Urban Expression vallen m.i. niet onder deze noemers.
Ben ben benieuwd naar je volgende denkstappen!
Martijn
P.S. De weergave van je comments is dramatisch in IE9, zo zijn óf de afzenders niet leesbaar óf de tekst niet (teveel mouse-over css).
@Martijn: troost je met de gedachte dat de weergave van de comments in Firefox 5.0 net zo dramatisch is…
@Martijn: nu is mijn dag weer goed.
@martijn&martijn. deze vakantie ga ik even spelen met mijn template. Even geduld dus nog
@Martijn V. en @all ik zal een nieuwe lijst van puzzelstukken maken en dan de verschillende opmerkingen verwerken.
De urban expression-achtige projecten zal ik een aparte plek geven, ook ga ik ruimte maken voor netwerk-kerken.
Ik zoek nog naar een soort praktische indeling van gemeentestichtings projecten. Het is nodig om een praktische taal voor het gesprek te ontwikkelen.
gezien mijn werkdruk zal dat overigens niet vóór 7 juli zijn, dus blijf vooral commentaar geven!
Hallo Nico Dirk,
Inspirerende lijst.
Een korte reactie. Ik vraag me af of het “emerging gedachtegoed” wel werkelijk is geland in Nederland. Op de paar uitzonderingen na, blijft het heel erg beperkt. Dus denk ik ook niet dat het niet gelukt is, het is gewoon nooit begonnen.
Ik denk dat we ons niet moeten vastleggen op de naamgeving. Vanuit verschillende “buitenlanden” komen termen onze kant op, dat is prima, maar we moeten zelf aan de slag in de eigen context met eigen termen en een eigen aanpak.
Uit eigen ervaring merk ik dat gemeentestichting in post-christelijk Europa een “heidens” karwei, ook als we ons heil in de eerste plaats zoeken in de “Missio Dei”. Het is inderdaad zoeken naar “lichtpunten” van het Koninkrijk op die plaatsen waar we proberen een ambassadeur van Jezus te zijn. Ik zie dat de kerk heel wat vertrouwen heel verloren, laten we in de eerste plaats zorgen dat we als Zijn “grondpersoneel” het vertrouwen waard zijn.
Haije
Ik denk dat het EC gedachtegoed niet echt is geland, de ‘beweging’ is niet echt gegroeid verder dan de initiatiefnemers vanuit een groep gemeentestichters die elkaar vonden vanaf 2005. EC is een korte periode geweest die eea heeft losgetrokken en misschien een voorbeeld rolletje heeft gehad. Het heeft in ieder geval veel direct betrokkenen op dát moment veel inspiratie en energie opgeleverd. Het overgrote deel doet nog steeds spannende dingen, vaak zelfs vanuit de lessen van de mislukte EC initiatieven. Kortom, de queste gaat door maar de naam EC is verdwenen.